Obiekty i miejsca » Bramy fortu

W XIX w. ostatecznie wytyczono i wzmocniono dwie główne drogi wjazdowe na teren fortu od strony miasta, które odpowiadały od dawna drogom komunikacyjnym prowadzącym do umocnienia Góry Gradowej. Od pocz. XVIII w. znajdowały się one „wewnątrz” zamkniętego dzieła obronnego, bowiem wjazdy flankowane były przez szańce, które wiązały umocnienia Góry Gradowej z wewnętrznym pierścieniem fortyfikacji miejski.

W latach 1810-1812 w związku z budową redity napoleońskiej wybudowano klatkę schodową (dokładniej: poternę dobiegową), która łączyła dziedziniec majdanu redity z podnóżem skarpy (dziś teren parkingu dworca PKS). Klatka schodowa kończyła się u dołu okazałą ścianą otwartą łukowym portalem bramnym. Do portalu prowadził natomiast od strony miasta suchy rów komunikacyjny, zaczynający się w przeciwskarpie fosy głównej, mniej więcej naprzeciwko narożnika lewego barku bastionu Bożego Ciała. W ciągu następnych dekad ciąg ów komunikacyjny był wzmacniany (został przesklepiony). Ostatecznie podczas generalnej modernizacji umocnień z lat 1867-1874 r. wjazd północny i południowy na terenie fortu wyposażono w wartownię, bramy ze zwodzonymi mostkami oraz niewielkimi fosami. Układ taki przetrwał niemalże 100 lat.

W związku z budową nowego dworca autobusowego (pocz. lat 70. ub. w.) został zburzony dolny wylot klatki schodowej wiodącej do redity napoleońskiej i zamurowano ją obustronnie. Jednocześnie zlikwidowano wschodnią (dolną) część najstarszego, północnego wjazdu do fortu. Zastąpiła go nowa ul. Gradowa, poprowadzona wzdłuż skarp bastionu Jerozolimskiego., a wjazd południowy na majdan fortu został odcięty i zasypany (pod koniec XX w. został on ponownie wytyczony).

Należy zaznaczyć, że dziś stosowane nazwy odwołujące się do położenia względem stron świata są tworem współczesnym.

brama północna – jedna z dwóch głównych bram prowadzących niegdyś na teren fortu, zbudowana w okresie modernizacji z lat 1867-1874; do dnia dzisiejszego w stosunkowo dobrym stanie przetrwała zarówno sama brama, jak i jej wartownia (w tej ostatniej działa do dziś lokal gastronomiczny). Część z brukowanej drogi prowadzącej od bramy w kierunku majdanu jest oryginalna.

brama południowa - jedna z dwóch głównych bram prowadzących niegdyś na teren fortu, zbudowana w okresie modernizacji z lat 1867-1874; do dnia dzisiejszego z zespołu bramy południowej przetrwała tylko wartownia w mocno zniekształconej formie (dobudowany ahistoryczny obiekt z lat 70. XX w.).

brama zachodnia - nieistniejąca już (i najmniejsza ze wszystkich) brama zlokalizowana w suchej fosie bastionu Kurkowego (WCK). Miała ona za zadanie umożliwienie komunikacji kołowej z fosą całego ciągu bastionu Jerozolimskiego oraz Kurkowego (WCK).